De ideologie moet terug bij de middenpartijen.
Volgens mij ligt het twijfelachtige aanzien van de huidige politiek aan het verdwijnen van een duidelijke ideologie bij de ‘traditionele’ regeringspartijen. Na het inzakken van de verzuiling werd het CDA een pragmatische machtspartij die Nederland wenste te besturen als managers van een bedrijf en legde de PvdA onder Kok haar ideologisch verenkleed af om bestuurskundiger te zijn. Zowel CDA als PvdA heeft gedacht dat in een land zonder zuilen ideologie niet meer thuishoort. Niets is minder waar.
Ik denk dat een land zonder vaste zuilen, met bijbehorend voorspelbaar stemgedrag, juist een intense ideologie als leidraad voor het politieke handelen veel méér dan vroeger nodig heeft om geloofwaardig te zijn voor de kiezer.
Laat ik me beperken tot de PvdA. Bos leek het probleem van ideologische leegte bij zijn PvdA enkele maanden geleden te herkennen, in een verklaring voor zijn verkiezingsnederlaag van 2006: “We vonden overal wat van, maar het grote verbindende verhaal ontbrak.” Een mooie analyse die daarna in de prullebak is verdwenen blijkbaar, want het pragmatisme van alle dag viert sindsdien weer hoogtij bij de PvdA.
De partijen die er de laatste jaren met de kiezersgunst vandoor gingen, hebben een duidelijke ideologie die standpunten over allerlei concrete zaken logisch en begrijpelijk maken. Als de PvdA weer een echt sociaaldemocratische partij wordt, als de partij erin slaagt een eigentijdse maar herkenbare ideologie te formuleren en van daaruit gaat handelen, dan zal het aanzien van Bos, of dat van zijn opvolger, populisten als Wilders het nakijken geven.
Laat ik één voorbeeld bespreken van een herkenbaar sociaaldemocratische ideologie die ook eigentijds is: de kleine man in crisistijd. Dat Bos heel sociaaldemocratisch pal stond voor de spaarders tijdens de bankencrisis, was handelen vanuit een sociaaldemocratische ideologie, prima. Maar het was eigentijdser geweest als hij had gezien dat de kleine man van tegenwoordig niet alleen spaart, maar ook tot zijn nek in de aandelen zit, zij het via zijn pensioenfonds, zij het privé. Dan had hij de zeggenschap van de duizenden kleine aandeelhouders bij de ontmanteling van Fortis serieus genomen.
Handelen vanuit een eigentijdse sociaaldemocratische ideologie. Dat is wat de PvdA weer groot kan maken.
Tom Stobbelaar
3 juli 2009